Vui một thú chơi

 Mỗi năm vào dịp cận tết Nguyên đán, tôi có cái thú đi chợ đồ đất, đồ đồng, đồ đá… đồ đểu. Chợ mở trên phố Hàng Mã, Hà Nội. Nơi đây buôn hàng giả (có môn bài) cho người âm và đốt tiền của người dương khoáng hoạt như thể hóa nhà táng giấy.Chẳng có cái cao đạo như cụ Sển ở Sài Gòn tìm kiếm đồ gốm. Chẳng có cốt cách tầm tiền cổ như anh Huy người Huế. Cũng chẳng đủ thân thiện, bỗ bã như anh Kôi “bèo” ở ngõ Quỳnh, ra đến mép chợ đã cười phớ lớ rồi chỉ mặt chửi yêu từ các “đại gia”, dân buôn đến kẻ “đi sứ” (những người ít vốn, chuyên đi lùng sục, nhặt nhạnh, mua gom đồ).

    Tôi chỉ mua những con vật ứng với mười hai con giáp. Tiêu chí chọn món đồ là không cần quan tâm đến chất liệu mà chỉ thích đìdai. Chẳng cần biết đồ thật hay giả, chỉ cần ưng cái bụng. Cũng không quan tâm đến đồ Tàu, đồ Tây hay đồ Việt, chỉ mong được… tự sướng với vài suy nghĩ nông hửng. Nếu bắt được món đồ nào nho nhỏ, xinh xinh thì chế thành cán con dấu Tủ Sách Xuân Bình. Những món đồ này giúp tôi dễ phân biệt được con dấu từng năm trong bộ sưu tập. Tỷ như năm Ngọ mua được cái đầu ngựa vuông vức, mạch lạc, khỏe khoắn. Đồ của Tàu nhưng khối điêu khắc lại rất Tây.

     Vậy là hí hửng tự thưởng cho cái duyên chộp được món đồ kết hợp tinh thần Đông - Tây, rất “đương đại”. Hoặc năm Thân bắt được điêu khắc đồng Hầu vương đang chăm chú đọc sách, khoái chí vô cùng bởi rất đồng cảm với “thông điệp”: đọc như… Khỉ! Xuân nay ra chợ rất phởn vì ẵm được hai điêu khắc mục đồng chăn trâu đọc sách. Cả chợ chỉ có hai món, đều bằng đồng. Phởn bởi vì mấy bữa trước, có cơ duyên gặp lại thầy Cung Khắc Lược (Tiến sĩ, nguyên Viện trưởng Viện Hán Nôm) ở quán khắc dấu đầu phố Hàng Quạt.

  Tôi không biết chữ Hán, cũng chưa học thầy một buổi nào nhưng xin mạo muội xưng hô như vậy mặc dù biết thế là chưa phải phép. Thầy kể, phải mất mấy mươi năm mới tìm được và hiểu được chín chữ khắc trên bản mộc tranh Trâu. Thầy bảo tranh Trâu Việt Nam có 15 loại. Nhưng 14 bức kia chỉ cầu Nhàn, thích hưởng Lợi. Bức còn lại mô tả mục đồng tựa vào lưng trâu đọc sách, trên một sừng trâu còn tòn ten treo dăm quyển sách thánh hiền.

   Bức tranh đẹp ở chỗ nó nhắc người dân phải chăm chút cho sở học. (Cao hứng, hôm đó tôi bảo mấy ông thợ khắc trẻ “phục chế” cho đôi bức lớn. Một dành tặng thầy. Một mang về treo ở nhà coi như góp “gia tài” truyền tặng cho các con, các cháu). Mấy bữa nay, ngắm thấy điêu khắc mục tử chăn trâu đọc sách còn khác tranh khắc gỗ ở một chi tiết rất hay. Chú bé không cầm roi vụt trâu mà buông lửng trên tay một cành sen. Mục đồng áo quần nghiêm ngắn. Cưỡi trâu ghế gỗ đời nhà Minh trong tư gia của một đại phu. Và hình ảnh đó từa tựa huyền tích Lão Tử cỡi Trâu đi vào cõi vô cùng. Quả là an nhiên và đạt đạo.